Sakat Cenah

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Uşak Milletvekili Ali Karaoba, doğuştan sağır bir vatandaşın milletvekili seçilmesi halinde yasama süreçlerinin nasıl işleyeceğine dair TBMM Başkanlığına yazılı bir soru önergesi verdi.

Önergede; TBMM tarihinde görev yapmış sağır bir milletvekili olup olmadığı, komisyon toplantılarında ve Genel Kurul çalışmalarında işaret dili tercümesi hizmetinin durumu, elektronik oylama ve resmi doküman sistemlerinin erişilebilirliği ile engelli milletvekillerine yönelik fiziksel ve iletişimsel eylem planları soruldu.

10 Soruya toplu yanıt

TBMM Başkanvekili Bekir Bozdağ imzasıyla verilen tek sayfalık metinde, yöneltilen 10 sorunun tamamına tek bir yanıt bloku halinde cevap verildi.

Anayasa’nın “Milletvekili seçilme yeterliliği” başlıklı 76’ncı maddesine atıf yapılan yanıtta, kısıtlılık halleri dışında 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşının milletvekili seçilebileceği hatırlatılarak, “Görüleceği üzere doğuştan sağır bir vatandaşın milletvekili seçilmesinde yasal bir engel bulunmamaktadır” denildi.

Meclis’te kayıt yok, tercüman yok

TBMM Başkanlığınca milletvekillerinin engellilik durumlarına dair herhangi bir kayıt tutulmadığı bilgisi paylaşıldı.

Önergedeki işaret dili tercümanı istihdamına yönelik sorulara ise Meclis bünyesinde işaret dili tercümanı olarak istihdam edilen personel bulunmadığı şeklinde yanıt verildi. Genel Kurul canlı yayınlarında konunun içeriğine ilişkin altyazılara yer verildiği, siyasi partilerin grup toplantılarındaki işaret dili çevirisinin ise parti grupları tarafından görevlendirilen çevirmenler aracılığıyla sağlandığı ifade edildi.

Erişilebilirlik düzenlemesi: Ayarlanabilir kürsü

Meclis’in fiziksel ve iletişimsel erişilebilirliğine dair yöneltilen sorular üzerine yanıtta, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun gereğince Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın görüşleri alınarak TBMM Yerleşkesi içerisinde inceleme yapıldığı ve rapor doğrultusunda düzenlemeler gerçekleştirildiği belirtildi. Yapılan erişilebilirlik düzenlemelerine örnek olarak, Genel Kurul Salonundaki milletvekili konuşma kürsüsünün engelli milletvekillerinin kullanımına uygun şekilde yüksekliği ayarlanabilir olarak tasarlanması gösterildi.

TBMM Başkanlığına Sunulan Soru Önergesi

• Türkiye’de doğuştan sağır (%100 işitme engelli) bir vatandaşın milletvekili seçilmesine yönelik herhangi bir mevzuat engeli bulunmakta mıdır?
  TBMM tarihinde işitme engelli veya sağır bir milletvekilinin görev yaptığı bir dönem olmuş mudur? Olduysa hangi yasama dönemlerinde görev yapmıştır?
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu çalışmalarında işaret dili tercümesi hizmeti sürekli olarak verilmekte midir? Veriliyorsa hangi oturumlarda uygulanmaktadır?
• TBMM komisyon toplantılarında işaret dili tercümanı bulundurulmasına ilişkin kurumsal bir düzenleme var mıdır?
• TBMM bünyesinde kadrolu veya sözleşmeli olarak görev yapan işaret dili tercümanı sayısı kaçtır?
• Sağır bir milletvekilinin görev yapması hâlinde Genel Kurul görüşmeleri, komisyon çalışmaları ve resmi toplantılar sırasında eş zamanlı işaret dili çevirisi sağlanmasına yönelik hazırlanmış bir uygulama veya protokol bulunmakta mıdır?
• TBMM TV yayınları ve Meclis’in dijital platformlarında işaret dili çevirisi veya altyazı uygulaması bulunmakta mıdır? Bulunuyorsa kapsamı nedir?
• TBMM’de kullanılan elektronik oylama, konuşma talebi, gündem takip ve resmi doküman sistemleri işitme engelli bireylerin erişimine uygun şekilde tasarlanmış mıdır? Bu konuda yapılmış bir erişilebilirlik değerlendirmesi var mıdır?
• TBMM’nin fiziksel ve iletişimsel erişilebilirliğinin artırılması amacıyla engelli milletvekillerine yönelik hazırlanmış bir erişilebilirlik eylem planı bulunmakta mıdır? Kapsamı nedir?
• İşitme engelli bireylerin yasama faaliyetlerine eşit katılımını sağlamak amacıyla TBMM Başkanlığı tarafından planlanan yeni düzenleme veya çalışmalar bulunmakta mıdır? Varsa nelerdir?

TBMM Başkanlığının Yanıtı

“Cevap 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9. ve 10.- Anayasa’nın ‘Milletvekili seçilme yeterliliği’ başlıklı 76’ncı maddesinde; ‘Onsekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir. […]’ denilmektedir. Görüleceği üzere doğuştan sağır bir vatandaşın milletvekili seçilmesinde yasal bir engel bulunmamaktadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığınca milletvekillerinin engellilik durumlarına dair kayıt tutulmamaktadır.

TBMM TV’nin Genel Kuruldan yaptığı canlı yayın ve haber yayınlarında televizyon yayınlarının gerekleri çerçevesinde konuşulan konunun içeriğine ilişkin altyazılara yer verilmektedir. Siyasi partilerin grup toplantıları TBMM TV’den canlı yayınlanmakta ve bu yayında parti grupları tarafından görevlendirilen çevirmenin yaptığı işaret dili çevirisi ekrana yansıtılmaktadır.

TBMM Başkanlığı bünyesinde işaret dili tercümanı olarak istihdam edilen personel bulunmamaktadır.

07.07.2005 tarihli 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun gereğince, kamu binaları ve kamuya açık alanların engellilerin kullanımına uygun duruma getirilmesi, temel hak ve özgürlüklerden faydalanmalarının sağlanması için konu ile ilgili Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün katkı ve görüşleri alınarak TBMM Yerleşkesi içerisinde inceleme yapılmış, engellilerin erişilebilirliğinin sağlanmasına yönelik bir inceleme raporu hazırlanmış ve bu doğrultuda gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Genel Kurul Salonunda yapılan düzenlemeler esnasında milletvekili konuşma kürsüsü, engelli milletvekillerinin kullanımına uygun olarak yüksekliği ayarlanabilir şekilde tasarlanmıştır.”