Sakat Cenah

Görme engelliler için bir voleybol maçını tribünden izlemek, çoğu zaman salonda bulunmak ama oyunun akışından kopuk kalmak anlamına gelebiliyor. Volley Voice projesi, bu kopukluğu canlı sesli betimleme ile ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Proje kapsamında deneyimli bir spiker, maç sırasında tribünde görme engelli izleyicilerle aynı sırada oturuyor. Spiker, topun nerede olduğunu, oyuncuların vuruşlarını, sayıların nasıl geldiğini, sahadaki duygusal anları ve tribünde yaşanan atmosferi kulaklık aracılığıyla görme engelli izleyicilere aktarıyor. Ekip, projeyi yardım temelli bir çalışma olarak değil, birlikte üretme ve birlikte tribünde var olma deneyimi olarak tanımlıyor.

Volley Voice ekibinden görme engelli Elif Kain, projenin çıkış noktasını “Görme engelliler neden tribünde diğer seyircilerle, diğer taraftarlarla aynı anda maçı takip edemiyor?” sorusuyla anlatıyor.

Kain, “Projemiz, görme engellilerin de herkes gibi tribünde, canlı sesli betimlemeli anlatımla voleybol maçlarını anbean takip edebilmesini amaçlıyor. Böylece voleybol herkesin izleyebileceği bir deneyime dönüşüyor” dedi.

12 maça 150’den fazla görme engelli katıldı

Volley Voice, geçen yıl haziran ayında Voleybol Milletler Ligi ile ilk etkinliğini gerçekleştirdi. Proje daha sonra CEV Şampiyonlar Ligi ve Sultanlar Ligi gibi organizasyonlarda da görme engelli izleyiciler için tribünde canlı sesli betimleme hizmeti sundu.

Elif Kain’in aktardığına göre projeyle bugüne kadar 12 maça katılım sağlandı. Son olarak 17-21 Haziran tarihlerinde Ankara’da düzenlenen Voleybol Milletler Ligi’nde de canlı anlatım gerçekleştirildi.

Kain, farklı etkinliklere yaklaşık 60 görme engellinin başvurduğunu belirterek, bazı katılımcıların birden fazla güne başvurduğunu ve bu nedenle mümkün olduğunca farklı kişilerin deneyim yaşayabilmesi için katılımcıların farklı günlere yerleştirildiğini söyledi.

Kain, “Bugüne kadar yaklaşık 150 ila 200 görme engelliye ulaştığımızı söyleyebiliriz” dedi.

“Erişilebilirlik hayatın her alanında var olmalı”

Projeye göre bir maçın erişilebilir hâle gelmesi, yalnızca spor müsabakasını takip edebilmek anlamına gelmiyor. Aynı zamanda görme engellilerin kamusal alana katılımını, tribünde görünürlüğünü ve spor salonlarının erişilebilirlik yaklaşımını da doğrudan ilgilendiriyor.

Elif Kain, erişilebilirliğin yalnızca eğitim ya da istihdam gibi alanlarla sınırlı düşünülemeyeceğini belirterek şunları söyledi:

“Erişilebilirlik dediğimiz şey hayatın her alanında var olması gereken bir hak. Nasıl ki herhangi bir engeli olmayan birine ‘Sen evden çıkamazsın, maça gidemezsin’ diyemiyorsanız, görme engelli birine ya da herhangi bir engeli olan birine de bunu söyleyemezsiniz.”

Kain’e göre spor, insanların aynı heyecanı paylaştığı önemli kamusal alanlardan biri. Bu nedenle tribünlerin erişilebilir olması, görme engellilerin yalnızca maç izlemesini değil, aynı zamanda toplumsal hayata eşit katılımını da sağlıyor.

Kain, “Nasıl ki sanat ve eğitim hayatın bir parçasıysa spor da öyle. Görme engelliler ve diğer engel grupları da bu alanlara herkesle aynı anda erişebilmelidir” dedi.

Bir sosyal medya mesajıyla başlayan farkındalık

Projenin canlı anlatım ayağında yer alan spor spikeri Nihan Cabbaroğlu, uzun yıllardır spor spikerliği yaptığını, son üç yıldır ise voleybol maçları anlattığını belirtti. Cabbaroğlu’nun projeyle tanışması ise sosyal medyadan aldığı bir mesajla başladı.

Cabbaroğlu, yaklaşık bir buçuk yıl önce görme engelli voleybolseverlerden gelen bir mesajla bu ihtiyacı fark ettiğini anlattı.

Cabbaroğlu, “Bana ‘Biz görme engelliler de voleybol maçlarını takip ediyoruz. Maçları daha rahat takip edebilmemiz için sahada yaşananları biraz daha ayrıntılı anlatmanız mümkün mü?’ diye yazdılar. Bu mesaj sayesinde görme engelli bir voleybolsever kitlesinin bulunduğunu fark ettim” dedi.

Bu mesajın ardından görme engelli voleybolseverlerle bir araya geldiğini söyleyen Cabbaroğlu, daha sonra kendisine maçları tribünden takip etmek istediklerini ve bu konuda anlatımla destek olup olamayacağını sorduklarını aktardı.

Cabbaroğlu, “Ben de onlara yardımcı olmayı çok istedim. Böylece projeye dâhil oldum” diye konuştu.

Televizyon anlatımından farklı: “Maçın resmini kelimelerle çiziyoruz”

Nihan Cabbaroğlu’na göre tribünden yapılan canlı sesli betimleme, televizyon spikerliğinden farklı bir anlatım biçimi gerektiriyor. Televizyon yayınlarında spiker görüntüye eşlik ederken, görme engelli izleyiciler için yapılan anlatımda sahada yaşanan her ayrıntının kelimelerle aktarılması gerekiyor.

Cabbaroğlu, bu farkı şöyle anlattı:

“Televizyonda voleybol anlatmaya alıştığınızda görüntüye eşlik ediyorsunuz. Tribünden betimlemeli anlatımda ise çok daha fazla ayrıntı vermeniz gerekiyor. Topun nerede olduğunu, oyuncunun vuruşu nasıl yaptığını, topa sağ eliyle mi sol eliyle mi dokunduğunu, topun çizginin ne kadar içine ya da dışına düştüğünü anlatmanız gerekiyor.”

Voleybolun hızlı oynanan ve çok sayıda terim barındıran bir spor olduğuna dikkat çeken Cabbaroğlu, bu nedenle maçların başında bazı temel kavramları da açıkladıklarını söyledi.

Blok, set, servis ve ace gibi terimlerin görme engelli izleyicilere anlatıldığını belirten Cabbaroğlu, tribünde yaşanan ritüellerin de betimlemenin parçası olduğunu ifade etti.

Cabbaroğlu, ace sayısı sonrası salonda çalan müzikleri, tribünün “Ace, ace” diye bağırmasını ve seyircilerin yaptığı hareketleri de anlattıklarını belirterek, “Görme engelli izleyicilerin de tribündeki binlerce insanla birlikte o harekete ve heyecana katılabilmesi için bütün bunları aktarmak gerekiyor” dedi.

“Spor hiçbir zaman sadece spor değildir”

Volley Voice projesi, sporda erişilebilirliğin neden önemli olduğu sorusunu da gündeme getiriyor. Zaman zaman “Tek sorun spor mu?” ya da “Başka sorunlar varken maç izlemek neden önemli?” gibi yaklaşımlarla karşılaşılabiliyor.

Nihan Cabbaroğlu ise sporun yalnızca eğlence olarak görülemeyeceğini vurguluyor.

Cabbaroğlu, “Spor hiçbir zaman sadece spor değildir. Spor; toplum olmanın, birlikte yaşamanın ve aynı duyguda buluşmanın çok büyük bir parçasıdır” dedi.

Özellikle milli takım maçlarında toplumun ortak bir heyecan yaşadığını belirten Cabbaroğlu, küçük düzenlemelerle görme engellilerin de bu ortak heyecanın parçası olabildiğini söyledi.

Cabbaroğlu, kendisine gelen ilk mesajın kendi bakış açısını da değiştirdiğini anlatarak, “Görme engellilerin maçları takip ettiğini daha önce hiç düşünmemiştim. Maçı takip ederken farklı ihtiyaçlarının olabileceğinin de farkında değildim. O mesaj benim için yeni bir dünyanın kapılarını açtı” diye konuştu.

Cabbaroğlu’na göre tribünde görme engelli izleyicilerin yer alması, yalnızca engelliler açısından değil, engelli olmayan seyirciler açısından da dönüştürücü bir deneyim yaratıyor.

Cabbaroğlu, “Belki hayatında daha önce hiç görme engelli biriyle aynı ortamda bulunmamış bir insan, maç sırasında bunu deneyimleme fırsatı buluyor. Görme engelli izleyicilerin de maçları takip edebildiğini görünce, ‘Neden daha önce gelmiyorlarmış?’ diye düşünebiliyor” dedi.

Hedef: Daha fazla branş, daha fazla erişilebilir tribün

Borusan Sürdürülebilir Fayda Programı’ndan hibe desteği alan ekip, Avrupa Şampiyonası’nda da etkinlik gerçekleştirmeyi planlıyor.

Volley Voice projesini takip etmek ve etkinliklerden haberdar olmak isteyenler, Instagram’da @voleyvoicetr hesabını takip edebiliyor. Ayrıca duyuruların paylaşıldığı bir WhatsApp topluluğuna katılabilir.